Biało-czerwoni

2 maja przypada Święto Flagi Rzeczypospolitej Polskiej. To także Dzień Polonii i Polaków za Granicą. Jaka jest historia biało - czerwonych barw? Czym one są dla Polaków?

 

 

 


Chyba każdy Polak zna wiersz Władysława Bełzy „Katechizm polskiego dziecka" zaczynający się od słów:

„– Kto ty jesteś?
– Polak mały.
– Jaki znak twój?
– Orzeł biały...".
Dla Polaków od dzieciństwa czymś naturalnym są ojczyste barwy i symbole narodowe. Kolory biały i czerwony oraz biały orzeł na czerwonym tle. Barwy i symbole stały się czymś nierozerwalnie związanym z polską ziemią oraz z historią, z której się zrodziły. Zostały uświęcone przez losy Polaków, którym te symbole towarzyszyły. Wystarczy przypomnieć kilka migawek z naszej przeszłości.
15 lipca 1410 r. pod Grunwaldem toczy się bitwa wojsk polsko-litewskich z krzyżackimi. W pewnym momencie chorągiew krakowska, na której na czerwonym tle znajdował się biały orzeł, chwieje się w rękach trzymającego ją rycerza, aż wreszcie wpada w ręce wroga, wywołując okrzyki radości wśród zakonników, a przerażenia w szeregach polskich. Być może właśnie ten moment zdecydował o losach bitwy. Polscy rycerze rzucili się z furią na przeciwników i odbili chorągiew, która była dla nich świętością. Polacy i Litwini pokonali wojska zakonne i odnieśli jedno z największych swoich zwycięstw w historii.
1 sierpnia 1944 r. warszawiacy mają już dosyć hitlerowskich tyranów i wywołują powstanie, które ma na celu uzyskanie wolności. Nie mają polskich mundurów, dlatego wyjmują ukrywane przez pięć lat orzełki i przypinają je sobie do beretów czy czapek. Aby być lepiej widocznym i rozpoznawalnym, zwłaszcza że często noszą zdobyczne niemieckie mundury, wkładają na ramiona biało-czerwona opaskę. Od tej pory wszyscy wiedzą, kto jest swój, a kto wróg. Kolekcję tych biało czerwonych opasek należących zarówno do dowódców powstania, jak i do zwykłych żołnierzy możemy podziwiać w Muzeum Powstania Warszawskiego.
Czerwiec 2012 r. – na boiskach Polski odbywa się turniej piłkarski Euro 2012. Polaków ogarniają wielkie emocje i chęć emanowania swoją polskością. Wszędzie widać biało-czerwone barwy. Również w Wiedniu, zwłaszcza na samochodach, powiewały biało-czerwone chorągiewki.
Znamy swoje barwy i symbole, ale czy wiemy, jaka jest ich historia? W jaki sposób zrodziły się i są utożsamiane z Polakami? Otóż orzeł jako symbol polskiej państwowości pojawił się za przyczyną króla Przemysła II w końcu XIII wieku. To właśnie on jako jeden z pierwszych zaczął używać orła na swoich pieczęciach. W późniejszym okresie przyjęło się jako coś naturalnego, że królowie polscy używali jako swojego symbolu białego orła (najczęściej w koronie) na czerwonym tle tarczy herbowej. Kształt orła zmieniał się, ale zawsze był koloru białego na czerwonym tle.
Pierwszą znaną powszechnie manifestacją świadczącą o tym, jak bardzo Polacy utożsamiali się z kolorami biało-czerwonymi, które traktowali jako narodowe, było uchwalenie Konstytucji 3 maja. Wtedy to na Zamku Królewskim w Warszawie pojawiły się damy ubrane w białe suknie przepasane czerwonymi szarfami. Niestety zryw patriotyczny okresu Sejmu Wielkiego nie zakończył się sukcesem. Polska, po raz trzeci rozebrana w 1795 r., przestała istnieć na 123 lata. Jednak w tym czasie Polacy nie zapominali o tym, co ich jednoczyło, a także o swoich symbolach. Podczas powstania listopadowego Sejm Królestwa Polskiego w dniu 7 lutego 1831 r. podjął uchwałę, która w art. 1 stanowiła, iż Kokardę narodową stanowić będą kolory herbu Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, to jest kolor biały z czerwonym.
Słowa te dla wielu współcześnie nam żyjących posłużyły do polemiki na temat źródeł pochodzenia polskich barw narodowych i wywołały sporo emocji w niektórych środowiskach. Czy biało czerwone barwy symbolizują tylko Królestwo Polskie, czy też także jego związek z Wielkim Księstwem Litewskim? Nie ma jednak powodu, aby ten spór tutaj analizować, pozostawmy to heraldykom. Kiedy Polska po 123 latach niewoli odzyskała niepodległość, biało-czerwone barwy na powrót symbolizowały Polaków. Nawet komuniści nie ważyli się usunąć białego koloru i jedynie zabrali z orła na naszym godle koronę. Po obaleniu komunizmu korona wróciła na głowę orła, a Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwałą z dnia 20 lutego 2004 r. ustanowił Dzień Flagi i wybrał jako datę uczczenia polskich barw 2 maja. Także w tym dniu przypada święto Światowego Dnia Polonii. Niewątpliwie intencją ustawodawców było zwiększenie szacunku do polskiej flagi i zintegrowanie wokół tych barw wszystkich Polaków, zarówno tych mieszkających w kraju, jak i poza jego granicami.
Można odnieść wrażenie, że w ostatnich latach Polacy częściej identyfikują się ze swoimi symbolami narodowymi, co świadczy o większej dumie z tych symboli, a raczej z bycia Polakiem. Wydaje się, że to większe zadowolenie z bycia Polakiem wynika wprost proporcjonalnie do zmian zachodzących w Polsce. Nie jesteśmy już biednym kopciuszkiem, tak jak to bywało w przeszłości. Stajemy się kimś, kogo się szanuje, co z kolei budzi naszą dumę i chęć prezentowania naszych barw i symboli, które wszędzie na świecie możemy zauważyć.
Myślę, że częściej skłonni są prezentować swoje barwy Polacy mieszkający poza granicami Polski niż ci, którzy mieszkają w kraju. Widać to zwłaszcza w trakcie obchodów świąt narodowych, jak choćby Święta Flagi. Być może wynika to z faktu, że w kraju najczęściej mamy okazję prezentować barwy narodowe przy okazji różnych rocznic wydarzeń narodowych, które najczęściej miały tragiczny przebieg. Współcześnie Polacy szukają radosnych okazji do świętowania, dlatego chętniej zabieramy biało-czerwoną flagę na wydarzenie sportowe, niż zawieszamy ją z okazji święta narodowego. Polakom święta narodowe kojarzą się przede wszystkim z tragediami, jakich doświadczali w przeszłości. Współcześnie, kiedy pokój wydaje się niezagrożony, chcemy świętować radośnie, bawić się i cieszyć z sukcesów, jakie dostarczają nam zawody sportowe. Wyrazem tego nowego trendu w świętowaniu Polaków jest okrzyk, który króluje podczas występów polskich reprezentacji: Polska, biało-czerwoni!!!

Adam Tracz, Polonika nr 220, maj 2013

 

Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…